Inhoud van het laatste nummer, nr.1-2026
Poëzie
Veer kalle Limburgs
Veer liere oos kleinkinger plat kalle
ich zek ze dat sjwaam
oet der sjoarsjtein kump
dat ze mit enne sjottelsplak
de greumele van de toafel vegs
das te um te sjroebe enne top mit water neudig
hubs dat ze in Kirkroa tège sjraop zeem zegge
me dat veer met enne zeem en sjpons
de vinstere wesje
Ich vertel ze auch dat enne kuul e sjtuk hout
is en en viets e dun sjtekske
Ich goa mit ze der koelef in doa vinge ze erpel,
boene, raot moos, rao kraote, sjpoar en maore
Veer plukke miemele en maake doa sjem van
Auch vertel ich ze dat vreuger de kowflatte met
en gaffel gesjpreit woarte
Ut sjoenste woerd vinge ze zukkezuimer, dat is
enne sjloame
Veer liere oos kleinkinger plat kalle
auch al kalle ze Hollensj teruuk
gedicht en foto van Marij van Aken
Es de aert kos kalle
Oude versterkingen (16) in de Heerlense wijk Welten/Benzenrade
Hary van Aken, Klimmen
Drie Romeinse villa’s en drie voormalige kastelen in het Geleenbeekdal.
In en rond de Heerlense wijk Welten lagen drie Romeinse villa’s en later verrezen er drie kastelen. Van de Romeinse landhuizen/boerderijen is niets meer te zien, wel van de Middeleeuwse kastelen; Kasteel de Doom is behouden, de Benzenraderhof is een restant van een oude versterking en van kasteel Welten tot Strijthagen herinnert een landhuis aan het vroegere adellijke huis.
De schrijver zelf ook aan het werk
Natuurbeheer
Handen uit de mouwen!
Herman Langen, Eygelshoven
31 oktober 2025. De handen werden uit de mouwen gestoken in het kalkmoeras van landgoed Cartils.
Deze activiteit werd gefaciliteerd door Het Limburgs Landschap.
Leon Hupperichs, eigenaar van het landgoed had in de voorgaande weken al voorbereidend werk verricht met de bosmaaier.
Het maaisel lag voor ons in stroken gereed en moest worden opgehoopt in grote mijten.
Wilde flora
Zegekruid en Doornappel – exotische nachtschades (1)
Pierre Grooten, Ransdaal
Het prachtige, blauw bloeiende, giftige Zegekruid (Nicandra physalodes) heeft reeds sinds
de 60-er jaren vaste voet in onze Zuid-Limburgse akkers gezet. Zelfs ‘s winters is deze exotisch ogende plant opvallend vanwege de karakteristieke lampionachtige zaaddozen, gevormd door de kelkbladen die de erbinnen gelegen bes-zaadvrucht als een soort luchtballon omgeven.
Tot in het voorjaar hangen deze lampionnetjes, met de nog resterende nerven goed zichtbaar aan de bloeisteel naar beneden.
De nog giftigere Doornappel (Datura stramonium), die tot de invasieve soorten behoort, kan zich
gemakkelijker vanuit een toevallige groeiplek (veelal verstoorde grond) massaal uitbreiden.
Dit door zijn talrijke grote zwarte zaden die lang kiemkrachtig blijven.
Groente
Gewoon over spruitjes
Jan van Dingenen, Liempde
Vanaf de maand oktober komen de eerste spruitjes net op de markt. Wij eten ze graag. En bovendien
bleek bij mijn speurtocht naar nieuwe kennis hierover, dat wetenschappers die gezondheidsvoordelen
onderzoeken vinden dat spruitjes, om verschillende redenen, zeer gezond voedsel zijn. In spruitjes zitten
namelijk stoffen die waarschijnlijk zeer goed zijn voor onze gezondheid, maar dat is deels nog niet ‘hard’
bewezen. Mijn vrouw en ik blijven dus voorlopig gewoon spruitjes eten omdat we ze lekker vinden!
Boekbespreking
De Maasduinen. Natuurlijk Noord-Limburg
Het boek ‘De Maasduinen’ beschrijft de bijzondere natuur tussen grofweg Venlo en Nijmegen.
In dit boek komen maar liefst 20 natuurgebieden aan bod met de hier aanwezige biotopen en de daarin voorkomende flora en fauna.
De beschrijving begint bij de Mookerheide en de Sint-Jansberg en gaat dan via het dal van de Niers naar het zuiden. Kenmerkend voor de Maasduinen zijn de heidegebieden, zoals de Bergerheide, de Groote Heide bij Venlo en de Gennepse Hei en de vele vennen.
SPECIFICATIES
De Maasduinen. Natuurlijk Noord-Limburg. Redactie: Reinier Akkermans, Jan Erik Kikkert, Olaf Op den Kamp, Louis Reutelingsperger, Edmond Staal. 480 pagina’s; meer dan 1000 kleurenfoto’s;
20 wandelroutes. Formaat 16,5 x 24,5 cm. Gebonden in een harde kaft.
ISBN 9789074508445. Prijs € 25,00. Uitgever: Stichting Natuurpublicaties Limburg.
Te koop bij het Natuurhistorisch Genootschap via publicaties@nhgl.nl en in de boekhandel.
Voetspoor 359
Wandeling rondom Mheer
Harry Boelen, Maastricht
Deze grensoverschrijdende wandeling voert u, onder andere via veld- en holle wegen, door de
pittoreske buurtschappen Terhorst, Terlinden en Bergenhuizen. Via Noorbeek stijgen we uit het Noordal
omhoog en bereiken de grensweg tussen België en Nederland. Via het Hoogbos maken we een mooie
lus om Mheer heen om tenslotte via het kasteel van Mheer terug te keren op ons vertrekpunt. De
wandeling heeft een lengte van ca. 15 kilometer en is in te korten tot ca. 11 kilometer. Na een natte
periode kan het plaatselijk flink modderig zijn. We starten bij de St. Lambertuskerk in Mheer, gelegen op
de kruising van de Kastanjelaan en Burgemeester Beckersweg. Er is hier een ruime parkeerplaats op het
pleintje tegenover de kerk.
Korte Tour 239
Wandeling vanaf St. Joost naar natuurgebied Reigersbroek
Harry Boelen, Maastricht
Deze ca. 8 kilometer lange wandeling, die in te korten is tot een wandeling van ca. 5 kilometer, voert u door
het afwisselende gebied gelegen tussen St. Joost en Montfort. Midden in dit gebied maken we kennis met
Natuurgebied Reigersbroek. De wandeling van ca. 8 kilometer voert ook naar het Kasteel van Montfort. Begin
en eindpunt van de wandeling is de parkeerplaats bij voetbalvereniging St. Joost gelegen tegenover de
Schrevenhof aan de Schrevenhofsweg 20, 6112 AB St. Joost.
Kasteel Montfort
Natuurgebieden in onze omgeving (104)
De Demervallei tussen Rijkhoven en Bilzen
Olaf Op den Kamp, Morsbach
De Demervallei tussen Bilzen en Rijkhoven in de belgische Haspengouw is een kleinschalig
cultuurlandschap. Er liggen kleine dorpjes en gehuchten zoals Reek en Leten met eromheen prachtige oude hoogstamboomgaarden in een landschap dat wordt doorsneden door holle wegen en graften.
De Demer en haar zijbeek de Nieuwzouw stromen tussen weilanden, langs hooilandjes, door rietland en langs broekbosjes. Omdat het grondgebruik in het dal niet erg intensief is, is er nog ruimte voor planten en dieren.
Langs de Demer ligt een klein natuurreservaat van 14 ha dat beheerd wordt door
natuurvereniging Orchis vzw (vereniging zonder winstoogmerk)
Scharrelvarkens bij abdij Lilbosch
Fietstour met Willy (15)
Wilde en tamme varkens
Willy de Koning-Bovenhoff, Sittard
Begin maart, vroeg in de middag stap ik op mijn E-bike en rij richting IJzerenbos door Tüddern, Millen
en Isenbruch. Het voorjaar zit in de lucht, heerlijk! Dat wordt met beeld en geluid bevestigd als ik bij het
grensgebied Duitsland-Nederland twee klepperende Ooievaars (Ciconia ciconia) zie en hoor.
Vrije vogels
Het Winterkoninkje (Troglodytes troglodytes
Rens Pepels, Berg aan de Maas
Dit parmantig, monter en nieuwsgierig vogeltje is de op één na kleinste vogelsoort van
Nederland, alleen het Goudhaantje (Regulus regulus) is nog kleiner.
Winterkoningen hebben een gedrongen lichaamsbouw en een gewicht van 9 gram, met een lengte van 9 cm. Ze zijn overwegend roodbruin gestreept met een lichte
wenkbrauwstreep. Het staartje staat vrijwel altijd rechtop.
Mannetjes, vrouwtjes en juvenielen zien er nagenoeg hetzelfde uit. Ze zijn iets minder
gevlekt. De vleugeltjes zijn kort waardoor ze zeer snel korte afstanden kunnen afleggen met een gemiddelde snelheid van 30 Km./uur.
Wilde flora
Sneeuwklokjes – lichtbodes onder de sneeuw
Petra in de Braekt-Schuijren
De winter lijkt nog stevig in het land. Kale bomen staan stil tegen een grijze lucht, de grond is hard en
koud, soms bedekt met rijp of een dunne laag sneeuw. Maar wie goed kijkt, ontdekt al een teken van
hoop: kleine witte klokjes die dapper door de wintergrond breken. Het Sneeuwklokje (Galanthus nivalis)
is een van de vroegste bloeiers van het jaar. In januari en februari, wanneer bijna alles nog in rust is,
kondigt dit kleine bloempje aan dat de lente onvermijdelijk komt.
Waterbeheer
Beheersing van waterhuishouding in het Zuid-Limburgse heuvelland
Herman Langen, Eygelshoven
22 November 2025. Het vriest buiten 4 graden. Samen met Ludo Kockelkorn van IVN Landgraaf neem ik deel aan een goed georganiseerde activiteit in Mechelen, locatie: boerderij ‘t Sierveld.
De dag is georganiseerd door “Natuurkracht”. Dat is een samenwerkingsverband tussen IVN, ARK Rewilding, Het Limburgs Landschap, WWF, Natuur- en Milieufederatie Limburg, Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer.
Natuurkracht is ontstaan na de overstroming in het Geuldal in juli 2021 en gaat uit van
de natuur als bondgenoot bij het voorkomen van wateroverlast in het Zuid-Limburgse heuvelland.
Zoogdieren
Prachtige beverburcht op mini-eilandje
Willy de Koning-Bovenhoff, Sittard
Eerlijk is eerlijk, mijn man Jan zag hem het eerst: De prachtige beverburcht op een mini-eilandje in natuurgebied De Banen van Het Limburgs Landschap
bij Nederweert-Eind.
Maandagochtend 29 december 2025 stonden we daar op de schaatsen.
Woord van de voorzitter
Veranderingen
Jos Littmann, voorzitter
Het 63e jaar van De Natuurgids is weer afgesloten en een nieuw jaar 2026 heeft zich al aangediend. Wij, als bestuur kunnen weer terugkijken op een succesvol en geslaagd jaar 2025.
Maar net zoals wij de wisseling van een oud en nieuw jaar hebben, is er dit jaar ook een wisseling van een vaste medewerker.
Velen van jullie zullen gewend zijn geraakt aan de schitterend beschreven wandelingen van Harry Boelen, maar na deze uitgave zullen jullie deze moeten gaan missen.
Harry heeft honderden wandelingen verkend, voorgelopen en beschreven. In 2018 kreeg Harry het waarderingsbeeldje van de Natuurgids voor zijn inzet. Hij heeft het dik verdiend
om het nu rustiger aan te doen. Wij hebben als opvolger Jos Wlazlo, bereid gevonden om in de toekomst wandelingen te beschrijven.
Maar niets gaat vanzelf. Om het blad De Natuurgids succesvol te houden stroomt er heel veel water door de Maas voordat de editie bij u in de brievenbus valt. Met veel inzet
en geduld wordt door iedere medewerker keihard gewerkt om toch weer elk jaar 8 exemplaren van De Natuurgids op tijd bij onze lezers in de brievenbus te krijgen. In het najaar
van 2025 heeft ook een verandering plaatsgevonden van de bezorging van De Natuurgids. Dit heeft nogal voor wat problemen voor ons gezorgd. Maar na een goed gesprek
met de bezorger hopen wij dat alles weer als vanouds gaat om ons prachtige blad op tijd in ieders brievenbus te bezorgen.
Zo zijn er grote en kleine veranderingen die veel impact kunnen hebben op een product. Ik wens jullie dan ook dat iedere verandering in jullie leven een nieuwe ervaring is.
Blijf gezond in 2026 en blijf ons steunen.
Insecten
Blaaskopvliegen
Piet Schuttelaar, Stein
In het vroege voorjaar, zodra het warmer wordt, komen diverse insecten weer
tevoorschijn, op zoek naar nectar en stuifmeel. Het zijn de eerste bestuivers
van de vroeg bloeiende planten, waaronder Hondsdraf (Glechoma hederacea), Gewoon speenkruid (Ficaria verna), Gewoon sneeuwklokje (Galanthus nivalis), Gevlekt longkruid (Pulmonaria officinalis), wilgenkatjes, krokussen, enzovoort.
Poëzie
Sneeuw
Wit
geworden
sterrengefluister
danst naar benee.
Gaat liggen
en stilt alles om je heen.
Twinkelt,
als sterren op de grond.
In het licht van een lamp.
Onschuld uit hoogte;
maakt alles tot bruid.
Tot sieraad van vrede.
De winter kust de aarde
tot een;
tot één, wit geheel aaneen.
Gedicht: Wiel Hupperets, Maastricht
